e
sv

Fly By Wire Sistemi Nedir?

avatar

eshyo_eot

  • e 0

    Mutlu

  • e 0

    Eğlenmiş

  • e 0

    Şaşırmış

  • e 0

    Kızgın

  • e 0

    Üzgün

Günümüzde gündemden düşmeyen bir terim mevcut; yapay zeka. Yapay zeka önce insan ırkından küçük olacak, yanlışlara meyillenme oranı düşecek. Daha sonra insan ırkı ile eşit olacak; düşünebilecek, öngörüye sahip olabilecek. Ve en son , insan ırkını geride bırakacak; insanlar tembelliğin kölesi olurken yapay zeka inovatif işlere devam edecek. Günümüzde henüz daha ilk evredeyiz. Bu hususun elbette konu başlığımız ile alakası mevcut. Peki nasıl mevcut? Şöyle;

Fly By Wire (FBW) sistemi pilot veya otopilot tarafından yapılan uçuş kontrol girişlerini işlemek için bilgisayarları kullanan ve uçuş kontrol yüzey aktüatörlerine karşılık gelen elektrik sinyallerini gönderen uçuş kontrol sistemleri için genel kabul gören bir terimdir. Ek olarak bu düzenleme mekanik bağlantının yerini alır ve pilot girişlerinin kontrol yüzeylerini doğrudan hareket ettirmediği manasına gelir.

 

Fly By Wire sistemi ile ilk olarak F-16 askeri savaş uçağı tanıştı. Elbette ki kendisinin de beraberinde tüm dünyaya tanıtılmış oldu. FBW, F-16 ile tanıtıldığında yıl henüz 1973 idi. O yıllardan beri günümüzde dahil olmak üzere bu sistem aktif olarak kullanılıyor. Lâkin her uçakta mevcut olmayan, nadir görülen bir sistemdir FBW. Bu hususa daha sonra değineceğim.

 

Azalan ağırlığın, gelişmiş güvenilirliğin, hasar ve hata toleransının ve zorunlu olarak yüksek manevra kabiliyetine sahip bir uçağın daha etkili kontrolünün avantajları da bu sayede ilk olarak askeri uçak tasarımında tanınmış oldu. FBW ayrıca, FBW sisteminin normal seviyesinde çalışması şartıyla güvenliği önemli ölçüde artıran uçuş emniyet koruma sistemlerini de mümkün kılar.

 

Nasıl Çalışır?

Aslında kullanılan prensip, kontrol yüzeyinin (çıkış sinyali) pozisyonunun sürekli olarak algılandığı ve uçuş kontrol bilgisayarına (FCC) ‘geri beslendiği’ hata kontrolüdür. Pilot veya otopilot tarafından bir komut girişi (giriş sinyali) yapıldığında, mevcut kontrol yüzeyi konumu ile komut tarafından belirtilen görünen kontrol yüzeyi konumu arasındaki fark bilgisayar tarafından analiz edilir ve uygun bir düzeltici sinyal kontrol yüzeyine elektriksel olarak gönderilir. Geri besleme telafisi hata kontrolü olarak işlev görür ve FCC, çıkış sinyallerini giriş sinyalleriyle karşılaştırarak sistemi düzenler. İkisi arasındaki herhangi bir hata, çıktı girişe eşit oluncaya kadar uçuşa kontrol yüzeyi hakim olur.

Bir FBW sisteminde, FCC’den kontrol yüzeyine sinyal yolu ileri yol olarak adlandırılırken, kontrol yüzeyinden FCC’ye sinyal yolu geri besleme döngüsü veya yolu olarak adlandırılır. Kazanç, istenen uçak tepkisini elde etmek için ileri sinyale uygulanan güçlendirme veya zayıflamadır. İstenmeyen şekilde sık aralıklarla meydana gelen sinyallerin veya hareketlerin geri bildirimini engellemek için bir filtre kullanılabilir.

Bunun gibi bir geri bildirim sisteminin bir avantajı, uçuş kontrol sisteminin (FCS), temel uçak stabilite özelliklerinde veya dış rahatsızlıklarda meydana gelen değişikliklere duyarlılığı azaltmak için kullanılabilmesidir. Bir otopilot, bir stabilite artırma sistemi (SAS) ve bir kontrol artırma sistemi (CAS) geri besleme kontrol sistemleridir.

SAS’ta, geri besleme döngüsünde bir damper işlevi oluşur ve genellikle bir kontrol yüzeyi üzerinde düşük kazanç veya otoriteye sahiptir. İleri yolda bir CAS uygulanır ve çok çeşitli uçuş koşullarında tutarlı yanıt sağlayan yüksek otoriteye sahip “hidrolik direksiyon” u temsil eder. CAS ve SAS prensipleri, FCS’ye entegre edilmiş, kablolu uçuş öncesi askeri uçaklarda bağımsız olarak kullanıldı. Daha hassas ve çok daha fazla esneklikle çalışabilirler. Hava hızı, mach, ağırlık merkezi konumu ve konfigürasyonun fonksiyonları olarak programlanan CAS kazançları aracılığıyla geniş bir uçuş zarfı üzerinde tutarlı uçak tepkisi elde edilir.

 

 

Hangi Sivil Uçaklarda Mevcut?

İki dev şirket Airbus ve Boeing (özellikle airbus) FBW sistemini yeni uçaklarına entegre ediyor, etmeye çalışıyor. Airbus zaten başından beri FBW sistemine dahildi. Sadece günümüzde ve gelecekte arttırılmış zekaya sahip olan bir FBW sistemi için yenilikler üretme çabasında olduğunu görebiliriz. Peki hangi Airbus ve Boeing uçaklarında FBW mevcut diye bakacak olursak;

  • Airbus A300*
  • A320 Ailesi
  • Airbus A330*
  • Airbus A340*
  • Airbus A350
  • Airbus A380

 

  • Boeing 737 Max*
  • Boeing 777
  • Boeing 787

“*” işaretli uçaklarda FBW sisteminin bazı özellikleri mevcuttur. Tamamını kapsamamaktadır.

Başlığımızın en başında yer alan yapay zeka konusundan neden bahsettiğimi şimdi daha iyi anlayabildiğinizi umuyorum. Bilgisayar beynine olası senaryolar, agresif verileri karşılayan doğru veriler, olaya göre icraat bilgileri bizler tarafından adeta öğretiliyor. Bilgisayar, mantık ve gelen-giden verileri karşılaştırarak bizlere sonucu sunuyor. İlk evredeyiz olarak belirtme sebebim de tam olarak bu. İnsan ırkı henüz yapay zekadan üstün ve herşeyi bizler öğretiyoruz. Yeni doğan bir bebeği kendimiz büyütüyoruz. Bakalım, büyüdüğü vakit bizi ne gibi olası durumlar bekliyor olacak. İyisini ya da kötüsünü ancak o zaman görebileceğiz.

 

  • Site İçi Yorumlar

En az 10 karakter gerekli

Sıradaki içerik:

Motorlar Kalkış Sonrası Neden Yavaşlar?